Spośród psów wiejskich rodzimych można by często wybrać niejeden okaz pięknego owczarka, typu pierwotnego i zasługiwałyby one na to, aby grono hodowców zajęło się nimi poważniej, ustaliło wzorce i dążyło do ustalenia typu.
Próby takie czyniło przed wojną Towarzystwo Miłośników Psa Służbowego, które w 1937 roku starało się zebrać materiał zarodowy. Po wojnie akcję tę podjęła Oddziałowa Rada Kynologiczna w Bydgoszczy, która w 1953 r. po raz pierwszy wystąpiła publicznie na Pierwszej Pomorskiej Wystawie Psów wystawiając grupkę owczarków nizinnych dość wyrównanych w typie, zebranych od okolicznych włościan. Niewątpliwą zasługą członków ORK jest, że potrafili spośród pogłowia miejscowego wybrać okazy typowe i zająć się popularyzacją tej rasy. Wybrane okazy pokazane też były na innych wystawach polskich.
ORK Bydgoszcz opracowała też tymczasowy wzorzec tej rasy, który powtarzam w całości.
Polski owczarek nizinny występuje w trzech odmianach: I typ — karłowaty — nie przekracza 35 cm wzrostu (spotykany często), II. typ — średni — od 40 do 48 cm (spotykany bardzo często), III typ — duży — od 50 cm wzwyż (spotykany rzadko). Najobficiej występuje odmiana średnia. Jest to pies o wzroście od 40 do 48 cm, silny, muskularny, o krępej budowie, usposobieniu żywym i pojętnym, niezmiernie czujny i spostrzegawczy. Bardzo odporny na wszelkie choroby, niewybredny w jedzeniu.
WZORZEC Głowa. Proporcjonalna, nie za duża, z silnym zarostem czoła, policzków i brody, skutkiem czego wydaje się większa niż w rzeczywistości. Czoło niezbyt szerokie, lekko sklepione z miernym wgłębieniem między czołem a nosem. Nos duży, tępo ścięty, nozdrza dość szerokie, wargi o ciemnych krawędziach, dobrze przylegające. Uzębienie mocne, siekacze zachodzą nożycowato na siebie. Szczęki silne.
Oczy. Średniej wielkości, o żywym, przenikliwym spojrzeniu, raczej okrągłe — nigdy wypukłe, o kolorze brunatnym lub brązowym, z ciemnym obramowaniem. Spadający z czoła włos w charakterystyczny sposób przykrywa oczy.
Uszy. Sercowate, szerokie u nasady, silnie uwłosione spadają na policzki zakrywając wewnętrzną stronę małżowin. Ucho bardzo ruchliwe, w podnieceniu wznosi się w nasadzie, ale nie wstaje.
Szyja. Muskularna, średniej długości, bez podgardla, o dobrze przylegających łopatkach.
Klatka piersiowa. Głęboka, umiarkowanej szerokości. Żebra dobrze wysklepione, płaskie, ale nie beczkowate. Brzuch podciągnięty.
Grzbiet. Równy, szeroki, silny, o masywnych lędźwiach i dobrze zaznaczonym kłębie. Zad lekko opadający. Długość tułowia jest większa niż wysokość psa.
Kończyny przednie. Łopatki skośne, płasko przylegające, nogi widziane z przodu lub z boku proste, jednak kości nadgarstka nie strome.
Kończyny tylne. Uda szerokie, biodra silne, dobrze umięśnione. Staw skokowy ładnie zaokrąglony — nie katowany tak silnie jak u foksterrierów, wyraźnie zaznaczone kolana.
Stopy. Nie za krótkie. Palce zwarte, lekko sklepione o bardzo twardej podeszwie, mocnych ciemnych, krótkich pazurach (tzw. przydatne: wilcze, orle lub fałszywe pazury usuwa się natychmiast po urodzeniu szczeniąt). Pies tej rasy winien posiadać chód posuwisty i swobodny.
Ogon. Dość wysoko osadzony, noszony nad grzbietem — cięty do długości ok. 6 cm. Większość szczeniąt rodzi się bez ogonów.
Szata. Bardzo gęsta, zbite futerkowate podbicie chroniące psa przed zimnem i wilgocią. Włos właściwy gęsty, kosmaty, długi, silny, ale nie szorstki, u okazów czysto białych zawsze falisty, czasem nawet kędzierzawy, pokrywa dosłownie całe ciało psa.
Maść. Białoszare, szare, piaskowe i rude. Przy dwóch ostatnich pożądana ciemniejsza kufa i końce uszu, jak również lekki nalot na grzbiecie. Osobniki o umaszczeniu białożółtym lub z łatami (tricolor), a także o barwie terriera eliminuje się z hodowli.
Wady dyskwalifikujące. Słabo związany kościec, krzywe nogi, stroma postawa nóg, zapadły grzbiet, lekka, jabłkowata głowa, wadliwe uzębienie, tchórzliwość, powolność, nerwowość, brak pigmentu.
Przydatność. Owczarek nizinny jest psem czujnym, zmyślnym, obdarzonym doskonałą pamięcią, nie wymagającym prawie żadnej pielęgnacji. Bogata szata chroni go przed deszczem i mrozem, niewybredny i niewyma-gający w pokarmie.
Jest szeroko wykorzystany na równinach Pomorza, jako pies pasterski i stróż chłopskiego obejścia. Przeniesiony w warunki miejskie staje się mądrym opiekunem dzieci, wesołym towarzyszem spacerów. Jest zawsze czujny, chętny do obrony domu, w którym mieszka. Włos odpowiednio pielęgnowany sprawia, że pies wygląda bardzo efektownie i budzi swoim wyglądem zainteresowanie.
Życzyć by należało kynologom bydgoskim, a szczególnie p. Marii Dubro-winowej, która wiele czasu, pracy i pasji poświęciła na zdobycie dla tej rasy prawa obywatelskiego na ringach krajowych, by rasa ta pozyskała szersze grono miłośników, którzy w świadomej swych celów hodowli selekcyjnej dążyć będą do dalszego jej udoskonalenia i ulepszenia w obranym przez nich typie.
Rasa ta z powodzeniem mogłaby w wielu domach zająć miejsce zagranicznych terrierów czy spanieli, które powinny w zasadzie znajdować się w rękach myśliwych. Owczarki te bowiem są dobrymi czujnymi stróżami i miłymi inteligentnymi towarzyszami domowymi, co predestynuje je na psa towarzysza również w mieście.