Pies, podobnie zresztą jak każde zwierzę domowe, w rozumieniu prawa jest rzeczą i odnoszą się do niego wszystkie przepisy dotyczące rzeczy. Jest on przeto przedmiotem własności, która może być przeniesiona przez umowę między właścicielem i nabywcą. Własność może być przeniesiona zarówno przez sprzedaż lub zamianę, jak i przez darowiznę. Sprawa jest prosta, jeśli nabycie następuje od właściciela.
Czasem jednak sytuacja może ulec komplikacji, jeżeli zbycie nastąpiło przez osobę nieupoważnioną do rozporządzenia. O ile nabywca nabywał w dobrej wierze uzyskuje on własność rzeczy z chwilą wydania, a dotychczasowy właściciel może tylko dochodzić ewentualnych pretensji regresowych od nieuprawnionego zbywcy. Nie odnosi się to jednak do rzeczy zgubionych, skradzionych lub utraconych w inny sposób przez właściciela wbrew jego woli, gdyż na takich przedmiotach nawet nabywca działający w dobrej wierze nie może nabyć własności. Nabędzie on jednak własność po upływie lat trzech od chwili utraty rzeczy przez właściciela.
Nie należy przeto nabywać psów od osób nieznanych, gdyż poza wątpliwym nabyciem prawa własności nabywca narażony być może na sankcje karne za nieumyślne paserstwo (aresztu do 2 lat lub grzywny) — nie mówiąc już o sytuacji umyślnego paserstwa (nabycie ze świadomością rzeczy pochodzącej z przestępstwa) zagrożonego karą do 5 lat więzienia i grzywny.
Przy sprzedaży należy dokładnie omówić wszelkie warunki, a więc oprócz ceny także właściwości, za które sprzedawca ma odpowiadać. O ujawnieniu się wady należy zawiadomić bezzwłocznie sprzedawcę z oświadczeniem czy kupujący odstępuje od umowy, czy też żąda obniżenia ceny. Termin do dochodzenia roszczeń z tytułu rękojmi za wady zwierząt wynosi sześć tygodni (chyba że sprzedawca wadę podstępnie zataił — co zresztą z reguły jest trudne do udowodnienia).
Praktycznie ryzyko przy kupnie psa można zmniejszyć do minimum tylko wtedy, gdy kupuje się go od hodowcy zrzeszonego w Związku Kynologicznym, który winien się wykazać metryczką lub świadectwem pochodzenia, a kupując psa dorosłego użytkowego (myśliwskiego lub obrończego) wskazane jest zawarcie pisemnej umowy z zakreśleniem tygodniowego okresu próbnego, w czasie którego nabywca — najlepiej z udziałem sprzedawcy — będzie mógł przekonać się, czy pies posiada właściwości potrzebne do spełnienia zadania, któremu będzie miał służyć w rękach nowego właściciela.
Pies może być również przedmiotem najmu (np. odpłatne wypożyczenie psa myśliwskiego na sezon), dzierżawy (np. wydzierżawienie suki na pewien okres w celach hodowlanych), a także użyczenia (bezpłatne oddanie do używania). Poza tym pies może stanowić przedmiot zastawu, a także postępowania egzekucyjnego.
W prawie karnym pies może być przedmiotem kradzieży, przywłaszczenia, a bezprawne zabicie lub uszkodzenie cudzego psa zagrożone jest karą więzienia do lat 2.
Niezależnie od tego oczywiście sprawca winien wynagrodzić właścicielowi stratę wyrządzoną mu przez zabicie lub uszkodzenie psa, a w razie złego zamiaru lub rażącego niedbalstwa sąd winien przysądzić nie tylko przeciętną jego wartość, lecz uwzględnić też szczególną wartość, którą przedstawiał dla poszkodowanego.
W prawie o wykroczeniach przewidziana jest kara aresztu lub grzywny za szczucie psem człowieka.
Pies, podobnie zresztą jak inne zwierzęta, korzysta z ochrony przepisów rozporządzenia Prez. R. P. z 22. III. 28 r. (jedn. tekst Dz. U. nr 42, poz. 417/32 r.) o ochronie zwierząt, zakazującego wszelkiego znęcania się nad zwierzętami, a w szczególności bicia, oolesnego pętania, używania zwierząt do wszelkiego rodzaju doświadczeń powodujących śmierć, uszkodzenie cielesne lub ból fizyczny, złośliwe straszenie lub drażnienie i w ogóle wszelkie zadawanie zwierzętom cierpień bez odpowiednio ważnej i słusznej potrzeby.
O wypadkach takich należy zawiadamiać milicję, która zależnie od wagi przestępstwa przekazuje sprawę do kolegiów przy prezydiach rad narodowych lub sądu, a winni ukarani będą grzywną lub aresztem do 6 tyg., zaś w wypadkach szczególnego okrucieństwa sprawcy — więzieniem do jednego roku.
Dla wyczerpania informacji o przepisach prawnych związanych z psem wspomnieć wypada o zwyczajowym prawie, regulującym stosunek właściciela suki hodowlanej do właściciela reproduktora. Użycie reproduktora jest w zasadzie odpłatne, o ile strony inaczej się nie umówiły właściciel reproduktora jest uprawniony do wyboru w ciągu 14 dni od urodzenia się miotu jednego szczeniaka, którego właściciel suki winien dla niego odchować do sześciu tygodni.
O urodzeniu się miotu winien właściciel suki zawiadomić właściciela psa bezzwłocznie, a jeśli właściciel psa nie dokona wyboru w terminie dwóch tygodni, wówczas wyboru dokona za niego właściciel suki.
Ryzyko przypadkowej utraty psa nabytego przechodzi na nabywcę z chwilą umownego przejścia na niego prawa własności, chociażby pies pozostał w faktycznym posiadaniu dotychczasowego właściciela. Dotychczasowy właściciel odpowiada jako przechowawca wobec nabywcy tylko za szkody przez niego zawinione. O ile właściciel reproduktora mimo wezwania nie odbierze do sześciu tygodni należnego mu szczeniaka, to właściciel suki może go sprzedać na rachunek właściciela za taką samą cenę, jaką uzyskał za pozostałe szczenięta.
Omawiając zagadnienie odpowiedzialności cywilnej właściciela za szkody wyrządzone przez jego psa wspomnieć należy o możliwości przerzucenia tej odpowiedzialności i obowiązku wynagrodzenia szkody na Zakład Ubezpieczeń, na podstawie umowy ubezpieczeniowej. Z takiego ubezpieczenia od odpowiedzialności cywil-lnej powinni w najszerszym zakresie korzystać właściciele psów większych lub agresywnych. Szkodę może wyrządzić pies nawet z natury spokojny i dobrze ułożony, a składki za ubezpieczenie są niewspółmiernie niższe niż ewentualna suma odszkodowania, którą właściciel byłby zobowiązany zapłacić poszkodowanemu.
Zresztą również myśliwi winni korzystać z takiego ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za ewentualne szkody wyrządzone przy polowaniu.
Przypomnieć należałoby dalej o uprawnieniu terenowej władzy weterynaryjnej do wydawania zarządzeń kontumacyjnych w razie ujawnienia wścieklizny na danym terenie. W okresie kontumacji właściciele psów zobowiązani są do trzymania ich w zamknięciu lub na uwięzi, a na ulicach i drogach publicznych pies winien być prowadzony na smyczy i zaopatrzony w kaganiec.
Miejscowe władze terenowe upoważnione są do uchwalania podatków od psów, których wysokość ustalana bywa uchwałą miejscowej rady narodowej.
Na skutek starań Związku Kynologicznego na terenie wielu miast względnie powiatów wprowadzone zostały bądź to całkowite zwolnienia od podatku względnie znaczne ulgi podatkowe dla właścicieli psów, które uznane zostały za wartościowy materiał hodowlany lub użytkowy i zarejestrowane zostały w księgach Związku Kynologicznego w Polsce. Spodziewać się należy, że ulgi takie wprowadzone zostaną na terenie całego kraju.
Przede wszystkim oczywiście zainteresowane jest łowiectwo w tym, by myśliwi posiadali wartościowe psy myśliwskie, oddające gospodarce narodowej nieocenione usługi przy odszukiwaniu postrzałków, które przedstawiają równowartość wielu ton mięsa dla aprowizacji ludności lub na eksport. Również władze bezpieczeństwa i wojskowe są zainteresowane w hodowli psów ras obrończych, których hodowcy dostarczają na skupach wartościowy materiał psów dla celów służbowych.
Lecz nie tylko psy myśliwskie i obronne przedstawiają wartość gospodarczą. Również psy ras tzw. drobnych spełniają pożyteczną rolę jako stróże domów i towarzysze człowieka umilający mu życie, tak jak np. kwiat pielęgnowany przez działkowca, a nadto stanowić one mogą przedmiot eksportu i źródło dewiz. Wiadomo, że niektóre kraje z tego źródła uzyskują wielomilionowe kwoty, a również do nas napływały dość liczne zapytania importerów z zagranicy, które tylko w nieznacznej mierze mogły być załatwione z braku odpowiedniego materiału, który mógłby zapewnić nam również zbyt na przyszłość.
Szczególne uprawnienia wynikają z prawa łowieckiego z dn. 29. X. 52, (Dz. U. poz. 300/52 i 108/55) które w przepisach art. 11 stanowi: Uprawnionemu do wykonywania polowania w rozumieniu art. 14 dekretu i dozorcy łowieckiemu, a na terenach leśnych ponadto pracownikom lasów państwowych wolno zabijać włóczące się w obwodzie łowieckim psy niemyśliwskie i koty.
Osoby wymienione w art. 1 mają prawo chwytać i zatrzymać psa myśliwskiego, włóczącego się w obwodzie łowieckim, zawiadamiając o tym jego właściciela lub prezydium gminnej rady narodowej, na terenie której pies został schwytany.
Psami myśliwskimi w zrozumieniu dekretu są psy legawe (wyżły), płochacze (spaniele), gończe, tropowe, posokowce, jamniki i terriery.
Z przepisów tych wynika że decyduje kryterium przynależności rasowej, a nie faktyczna użyteczność psa jako psa myśliwskiego. Odnośnie wszystkich psów wymagane jest, by pies był włóczący się, tzn. by znajdował się w terenie sam, bez towarzystwa przewodnika. Pies biegnący wolno nawet w terenie łowieckim, lecz będący w zasięgu dyspozycji przewodnika nie może być uważany za psa włóczącego się. Toteż nawet gdyby uprawniony do wykonywania polowania podejrzewał, że pies pod dozorem swego przewodnika uprawia kłusownictwo, nie będzie on uprawniony do zabicia go ani nawet zatrzymania, lecz może, a nawet powinien o owych podejrzeniach sporządzić doniesienie w celu wszczęcia dochodzeń przeciwko podejrzanemu o kłusownictwo.
W końcu wspomnieć należy o jeszcze jednej dziedzinie przepisów administracyjnych, które budzą najwięcej zastrzeżeń w szeregach miłośników psa. Dziedziną tą jest rakarstwo. Niezaprzeczalnie w interesie ogółu, a także uświadomionych hodowców i posiadaczy psów rasowych, leży, by usuwano psy włóczące się, które mogą być roznosicielami chorób niebezpiecznych dla ludzi i zwierząt, a także dla naszych psów.
Toteż zastrzeżenia budzi nie tyle sama instytucja rakarza, co sposób wykonywania przez wielu z nich ich funkcji.
Uprawnienia i obowiązki rakarzy uregulowane są w okólniku Ministra Rolnictwa i R. R. z dnia 30. VIII. 48 (lek. wet. 3-II-4/25) w szczególności: Łapanie psów przez rakarza powinno być zakończone o godz. 8-mej rano, o ile w razie stwierdzenia wypadków wścieklizny władza terenowa administracji ogólnej, powiatowa lub miejska w miastach wydzielonych nie wyda w tym kierunku specjalnych zarządzeń.
Rakarzowi nie wolno wyłapywać psów z zamkniętych i ogrodzonych pomieszczeń, jak również zabierać ich z rąk właściciela.
3) Psy złapane, powinny być przytrzymane przez 3 doby w obszernych boksach, na czystej pościółce, zabezpieczone przed zmianami atmosferycznymi oraz dostatecznie żywione i pojone.
Opłaty za wykup psa regulują zarządzenia władz miejskich lub powiatowych.
Przewóz psów w wagonach osobowych PKP dozwolony jest zarówno w komunikacji międzynarodowej, jak i krajowej. Podróżni mogą przewozić psy w ilości nie większej niż 2 psy na jednego podróżnego w wagonach osobowych za opłatą w wysokości połowy ceny biletu na przejazd w klasie 2-giej pociągu osobowego. Przewóz psów w wagonie sypialnym dozwolony jest wtedy, o ile podróżny (ewent. wraz z towarzyszem) zajmuje cały przedział i wykupił pół biletu II klasy pociągu osobowego dla psa.
Podobnie jak na PKP uregulowany jest przewóz psów w autobusach PKS, które obowiązane są przewozić psy każdej wielkości za opłatą wynoszącą połowę normalnej opłaty należnej za przejazd podróżnego. Przewóz psów w tramwajach i autobusach miejskich uregulowany jest przepisami lokalnymi.
Na samolotach Polskich Linii Lotniczych „Lot" można przewozić psy w opakowaniu (klatka, skrzynka, pudło) za opłatą jak za bagaż, tj. za 1 kg opłaca się 1% ceny biletu osobowego.
Wywóz psów z terenów zagrożonych wścieklizną wymaga zezwolenia miejscowej władzy lekarsko-weterynaryjnej.